Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu

Trwają prace legislacyjne nad „Projektem ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw”. Przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt (obecnie w opublikowanej w marcu wersji 6.0) jest już na poziomie opiniowania. Po przyjęciu przez Radę Ministrów trafi do sejmu.

To bardzo istotny projekt – pierwszy etap reformy polskiego systemu pomocy społecznej, której główne cele to zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych, poprawa efektywności działań pomocowych, przeniesienie części wsparcia z instytucji na pomoc środowiskową oraz zapewnienie skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Z przebiegiem procesu legislacyjnego i samym projektem można zapoznać się TUTAJ

Postulaty, konsultacje, szukanie rozwiązań

Autorzy projektu podkreślają, że projekt zmian to odpowiedź  na liczne postulaty zgłaszane przez szereg lat przez stronę społeczną, przedstawicieli samorządów, pracowników socjalnych i przedstawicieli innych zawodów pomocowych. Uwzględniono również wnioski zawarte m.in. w raportach Najwyższej Izby Kontroli czy stanowiskach Rzecznika Praw Obywatelskich.

Projekt poprzedziły prace Zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej, złożonego z ekspertów, praktyków, samorządowców czy też przedstawicieli środowisk naukowych. Zespół przeprowadził analizy funkcjonujących rozwiązań prawnych oraz organizacyjnych i następnie wskazał na szereg nieefektywności oraz luk systemowych, w związku z którymi dotychczas nie udało się znaleźć adekwatnych rozwiązań.

Co między innymi znalazło się w projekcie?

Proponowane zmiany obejmują większość z aktualnych rozdziałów ustawy i – według twórców projektu - są niezbędne, aby móc efektywniej realizować nowoczesną pomoc społeczną, uwzględniając zmieniające się oczekiwania społeczne. Liczne zmiany, zaproponowane w ramach projektu ustawy, dotyczą w szczególności siedmiu obszarów (informacja za dokumentacją przygotowaną przez autorów projektu) :

• Definicje i spójność terminologiczna

Wprowadzenie nowych definicji ustawowych, m.in. deinstytucjonalizacji, osoby w kryzysie bezdomności, kręgów wsparcia czy streetworkingu. Zaktualizowanie dotychczasowej definicji pracy socjalnej, w celu zapewnienia spójności przepisów z praktyką i współczesnymi standardami usług społecznych.

•  Strategiczne planowanie, zarządzanie i koordynacja usług społecznych

Uporządkowanie zasad opracowywania strategii polityki społecznej oraz lokalnych planów rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji, wraz z jednoznacznym określeniem ról OPS, PCPR i ROPS w ich realizacji. Również doprecyzowanie zadań samorządów oraz wojewodów, w tym prowadzenie rejestrów i nadzór nad przestrzeganiem praw osób korzystających z usług.

•  Uporządkowanie i rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego

Uporządkowanie i rozwój rozwiązań w zakresie mieszkań wspomaganych i treningowych, w tym m.in. zniesienie ograniczenia dotyczącego osób wymagających całodobowego wsparcia, określenie charakteru mieszkań, możliwości prowadzenia przez organizacje pozarządowe, zawierania umów najmu i tworzenia zespołów mieszkań. Przewidziano również połączenie rejestru i listy – prowadzonych przez wojewodę.

•  Rozwój środowiskowych form wsparcia oraz uporządkowanie zasad funkcjonowania instytucji całodobowych

Wprowadzenie rozwiązań promujących rozwój alternatywnych, zindywidualizowanych form wsparcia, których wykorzystanie powinno poprzedzać skierowanie do DPS. Uregulowanie zasad świadczenia streetworkingu. Zaproponowano również zmiany dotyczące warunków funkcjonowania instytucji całodobowych i doprecyzowano zasady dotyczące odpłatności za pobyt osób bliskich w DPS przez doprecyzowanie kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty oraz przesłanek zwolnienia.

•  Wsparcie i rozwój zawodowy kadr pomocy społecznej

Uporządkowanie rozwiązań dotyczących ścieżki awansu zawodowego, a także wzmocnienie dostępu do superwizji jako narzędzia wsparcia zawodowego i rozwoju kompetencji pracowników socjalnych, jak również do szkoleń (w tym szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa osobistego podczas wykonywania czynności zawodowych).

•  Uproszczenie procedur i zwiększenie dostępu do świadczeń

Uproszczenie procedur administracyjnych (m.in. wprowadzenie wniosku oraz oświadczeń zamiast rodzinnego wywiadu środowiskowego przy kierowaniu do niektórych form wsparcia), rozszerzenie przesłanek udzielania pomocy (w tym uzależnień behawioralnych innych niż alkoholizm i narkomania), doprecyzowanie trybów zlecania zadań publicznych z zakresu pomocy społecznej, dodanie nowych celów zasiłku celowego oraz dokonanie zmian w zakresie indywidualnych programów integracyjnych.

•  Doprecyzowanie finansowania i efektywniejszy przepływ informacji

Doprecyzowanie zasad wykorzystania dotacji celowych, w tym na wynagrodzenia w OPS realizujących zadania zdrowotne i społeczne. Rozszerzenie obowiązków informacyjnych instytucji publicznych wobec kadr pomocy społecznej – w celu poprawy dostępu do świadczeń, bezpieczeństwa odbiorców oraz lepszej koordynacji wsparcia. Rozszerzenie podstaw prawnych umożliwiających efektywniejszą cyfryzację pomocy społecznej.

Osiągnięcie zakładanych celów projektu ustawy będzie również wymagało dostosowania przepisów wielu innych ustaw , m.in. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie czy też ustawy o
przeciwdziałaniu przemocy domowej.