Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu

Zmiany w działaniu Centrów Usług Społecznych są jednym z elementów szerszej reformy pomocy społecznej, która ma wprowadzić usługi pomocowe w XXI wiek. Przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt nowelizacji ustawy został wpisany do wykazu prac rządu, a teraz ruszają jego konsultacje.

Centra Usług Społecznych mogą być tworzone od 1 stycznia 2020 roku na mocy ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy, który 28 stycznia 2026 roku został wpisany do wykazu prac Rady Ministrów, a następnie trafił do konsultacji publicznych.

Czym są Centra Usług Społecznych?

Centra Usług Społecznych to miejsca otwarte dla każdego, realizujące szeroki zakres działań dopasowanych do indywidualnych potrzeb społeczności. To także usługi wspierające takie jak usługi asystenckie, poradnictwo, działania edukacyjne i profilaktyczne - a także udzielanie wsparcia w formie świadczeń pieniężnych oraz pozapieniężnych.

Do tego dochodzą działania na rzecz rodzin, osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz grup szczególnie zagrożonych wykluczeniem społecznym. CUS organizują też wydarzenia, warsztaty i szkolenia, których celem jest wzmacnianie więzi społecznych oraz zwiększenie poziomu włączenia i uczestnictwa mieszkańców w życiu lokalnej wspólnoty.

Dlaczego potrzebujemy zmian w działaniu CUS?

Obowiązująca od 1 stycznia 2020 roku ustawa nie była dotąd nowelizowana. Mimo pozytywnych doświadczeń z funkcjonowania Centrów Usług Społecznych w wybranych gminach, praktyka wykazała, że obecne przepisy są zbyt sztywne i nieprzystające do zróżnicowanych realiów organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego. Dlatego Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji ustawy regulującej te kwestie. Ma on na celu zwiększenie dostępności, jakości i efektywności usług społecznych realizowanych w środowisku lokalnym poprzez reformę ram prawnych funkcjonowania CUS. To jeden z elementów pierwszego etapu reformy systemu pomocy społecznej.

Projekt zakłada przede wszystkim:

•       Wprowadzenie definicji legalnej usług społecznych, co uporządkuje pojęcia i umożliwi spójne stosowanie przepisów w obszarze polityki społecznej;
• Doprecyzowanie katalogu realizatorów usług społecznych, by uwzględniać zróżnicowaną strukturę lokalnych podmiotów realizujących zadania społeczne;
• Ustanowienie obowiązku opracowania programu usług społecznych przez CUS – w oparciu o uprzednio przeprowadzoną diagnozę potrzeb i potencjału lokalnej społeczności; oba dokumenty podlegają konsultacjom społecznym i są przedstawiane Radzie Gminy lub Powiatu;
• Doprecyzowanie podstawy prawnej dla wewnętrznej struktury organizacyjnej CUS, poprzez wskazanie, że określa ją regulamin organizacyjny jako akt prawa wewnętrznego;
• Umożliwienie zatrudniania większej liczby organizatorów społeczności lokalnej oraz innych pracowników wspierających działania Zespołu ds. usług społecznych;
• Zniesienie zakazu włączania do struktury CUS placówek zapewniających pobyt całodobowy – zmiana ta zwiększy elastyczność organizacyjną i lokalne możliwości integracji usług.

Zmieniona zostanie także podstawa zatrudnienia dyrektora CUS - z powołania na umowę o pracę. To ujednolicenie zasad zatrudniania dyrektorów centrów usług społecznych z pozostałymi jednostkami pomocy społecznej oraz usunięcie niespójności przepisów. Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zapewnia też większą stabilność zatrudnienia i zgodność z obowiązującymi standardami prawa pracy.

Wprowadzona zostanie też możliwości zatrudniania pracowników (organizatorów, koordynatorów) przed ukończeniem wymaganych kursów specjalizacyjnych – z maksymalnym okresem karencji wynoszącym 6 miesięcy.

Zrównane zostaną także uprawnienia koordynatorów indywidualnych planów usług społecznych z pracownikami socjalnymi w przypadku, gdy spełniają oni wymagania dla tego zawodu – w zakresie dodatku terenowego oraz dodatkowego urlopu.

Do pobrania - projekt ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych.